Passiefhuis gaat over comfort

De eerste link die mensen vaak leggen met het principe van passiefhuis is dat passiefhuizen energiezuinig zijn. Niet verwonderlijk aangezien Passivehouse bekend staat als ‘the world’s leading standard in energy efficient design.’ (’s werelds toonaangevende standaard voor energiezuinig ontwerpen). Uiteraard is dat belangrijk, maar zoals ik iedere keer benoem als ik spreek over duurzaam bouwen; energiezuinig is slechts één punt van de taart. In deze mini serie bespreek ik per artikel één reden waarom wij gekozen hebben voor passiefhuis. We trappen af met het aspect dat we iedere dag zullen ervaren: COMFORT

Vrij van tocht

Passiefhuis ‘Bamboo House’ in Frankrijk. Bron: Karawitz architecture

Bij het ontwerpen en bouwen van woningen is vrijwel geen aandacht voor het tegengaan van ongewenste luchtstromingen (oftewel tocht). Het resultaat is dat de meeste woningen niet vrij van tocht zijn. Een klein gaatje, een kier of een barst is al genoeg voor koude lucht om naar binnen te stromen en een oncomfortabel gevoel te geven.

Omdat we zo gewend zijn aan een koude luchtstroming hier of daar, merken we het discomfort van tocht nauwelijks op. Ongemerkt zetten we de verwarming echter een paar graden hoger, om het oncomfortabele gevoel van tocht zo veel mogelijk tegen te gaan. Dit is een van de vele raakvlakken tussen comfort en energiegebruik. In zeer kierdichte woningen, wat passiefhuizen per definitie zijn, kan de ruimtetemperatuur iets lager zijn, waarbij toch hetzelfde comfortniveau gehaald wordt.

Randvoorwaarde 1: Kierdicht bouwen
De passiefhuis norm schrijft voor dat een gebouw zeer kierdicht is. (voor de nerds onder ons: n50 < 0.6 (≈ Qv;10 = 0.15)). Alle gaatjes, naden en kieren in vloer, gevels en daken moeten zo veel mogelijk afgedicht worden. In een Passiefhuis is de totale oppervlakte van alle ongewenste openingen ongeveer even groot als een visitekaartje. In een standaard woning is dit ongeveer gelijk aan een servet; uitgevouwen wel te verstaan.

Geen koude vlakken

VensterBANK
Bron: Westeck Windows

Ramen die veel kouder zijn dan de lucht in een ruimte ervaren wij als koude vlakken. Het glas is een omgekeerde radiator, die warmte uit ons lichaam trekt. En in de zomer gebeurt het tegenovergestelde. Het glas werkt dan juist wel als een radiator die ongewenste warmte afgeeft naar de kamer. Het effect van deze ‘strook’ in de buurt van het glas, waar het oncomfortabel is, is dat het bruikbare deel van een kamer veel kleiner is dan de werkelijke ruimte. In passiefhuizen isoleren de ramen zo goed, dat deze oncomfortabele strook nabij het glas niet aanwezig is. De volledige ruimte, inclusief de vensterbank, kan daardoor gebruikt worden als leefruimte.

Randvoorwaarde 2: geen koude oppervlaktes
Naast de eis voor kierdichtheid schrijft de Passiefhuis norm ook voor dat het temperatuurverschil tussen de lucht in een kamer en de oppervlakte van het glas in de gevel niet meer dan 4 graden mag zijn. Dit voorkomt dat ramen koud aanvoelen. Daarnaast gaat het tegen dat de lucht vlakbij het glas afkoelt, naar beneden valt en resulteert in een koude luchtstroming over de grond. Dit is de reden waarom in standaard woningen de radiatoren altijd onder ramen geplaatst worden. De warmte van de radiator compenseert de kou van het glas.

Niet te heet

Vanwege de steeds strenger wordende eisen voor nieuwbouwwoningen ten aanzien van energiebesparing, worden standaard woningen in de zomer al snel veel te heet om nog prettig in te kunnen wonen. Binnentemperaturen van meer dan 30 graden zijn geen uitzondering. In een passiefhuis wordt hier tijdens het ontwerptraject al rekening mee gehouden.

Passiefhuis The Energy Box
Passiefhuis ‘The Energy Box’ in L’Aquila, Italië. bron: Pierluigi Bonomo

Door middel van bouwkundige voorzieningen zoals overstekken en zonwering wordt de zomerse zonnewarmte zo veel mogelijk buiten gehouden. Daarnaast vindt passieve koeling plaats door grondbuizen of zomernachtventilatie. Actieve installaties zoals energieslurpende en CO2-uitstotende airco’s zijn hierdoor niet nodig voor zomers comfort.

Randvoorwaarde 3: onder de 25° C

Met bouwkundige voorzieningen kan de binnentemperatuur onder de 25 graden gehouden worden. Hiermee wordt voldaan aan randvoorwaarde nummer drie: de temperatuur in een woning mag maximaal 10% van de tijd hoger zijn dan 25° C. (Vanwege de hoge luchtvochtigheden is het voor NL beter om maximaal 5% aan te houden.) Hierbij wordt rekening gehouden met alle interne warmtebronnen zoals mensen, apparaten, koken, computers e.d. en de warmte die van de zon afkomstig is.

Goede luchtvochtigheid

Iedere woning moet continu voorzien worden van schone lucht. De hoeveelheid schone lucht is bepalend voor hoe gezond de binnenlucht is, maar ook voor de luchtvochtigheid in de woning. Een te lage of te hoge luchtvochtigheid is erg onaangenaam. Rode ogen en een droge mond kunnen het gevolg zijn.

Veel mensen denken dat een ‘natuurlijk geventileerde’ woning met veel te openen ramen en gevelroosters (dauerluftung) de beste oplossing is. Helaas is dit meestal niet het geval (zie het MonicAir onderzoek). Om diverse redenen worden ramen niet vaak genoeg open gezet. Omdat vervuilde binnenlucht lang niet altijd opgemerkt wordt (CO2 is geurloos) maar ook vanwege winterse kou, geluid van buiten of ongewenste geuren.

Mijn leraar Nederlands op de middelbare school, meneer v.d. Looij, zette vrijwel altijd de ramen open. Wij leerlingen waren, met name in de winter, steen en been aan het klagen. Zijn antwoord staat me nog steeds helder voor de geest: “Als de lucht die wij uitademen een kleur zou hebben, dan kunnen we elkaar al heel snel niet meer zien.”

Gevelroosters zijn niet voldoende omdat ze niet schoongemaakt worden (behalve door de spin die er woont) of simpelweg gesloten zijn om tocht te voorkomen.

Randvoorwaarde 4: precies genoeg ventileren

Vanwege de kierdichte vloeren, gevels en daken kan een passiefhuis zeer effectief geventileerd worden. De ventilatiedebieten kunnen lager zijn dan in standaard woningen, terwijl de woning toch van voldoende schone lucht voorzien wordt. Grootste voordeel van deze lagere debieten is dat de luchtvochtigheden niet onder de 30% komt. Onder deze grenswaarde, zullen mensen de lucht als droge lucht gaan ervaren.

Hudson Passiefhuis
Passiefhuis in Hudson, VS. Bron: Peter Aaron / OTTO

Concluderend

Passiefhuis stelt extreem ambitieuze maar haalbare doelen, levert een methode en software om toekomstige gebouwprestatie tijdens het ontwerp nauwkeurig te voorspellen en heeft een uitstekende staat van dienst. Onder andere het comfortniveau wordt hierdoor gewaarborgd.

Dat maakt passiefhuis zo interessant. Iedereen kan een energieneutrale woning maken door maar genoeg zonnepanelen op het dak te leggen. Deze woningen kunnen nog steeds tochtig zijn, veel te warm worden en/of te weinig isolatie hebben. Daarnaast kan iedereen een soort van comfortabele woning realiseren door genoeg vloerverwarming, een warmtepomp, airconditioning en ander high tech ‘vergroenings’installaties toe te voegen.

Echt comfort kan alleen maar verkregen worden door een goede bouwkundige schil!

Geef een reactie